แนะนำขั้นตอนการออกแบบฮีตปั๊มเฉพาะงาน
การออกแบบฮีตปั๊มเพื่อใช้เฉพาะงานเป็นสิ่งสำคัญต่อความสำเร็จของผู้ผลิต การใช้ผลิตภัณฑ์มาตรฐานที่ออกแบบไว้สำหรับงานประเภทหนึ่งอาจไม่สามารถทำงานกับงานอีกประเภทหนึ่งได้ บทความนี้จะแนะนำขั้นตอนการออกแบบฮีตปั๊มเฉพาะงานเพื่อเป็นข้อคิดและแนวทางให้ผู้ผลิต ผู้ออกแบบ ผู้ติดตั้ง ผู้ใช้งาน และผู้เกี่ยวข้องงาน ซึ่งจะทำให้สามารถใช้ฮีตปั๊มทำงานได้ประสิทธิภาพสูงและใช้งานได้เสถียรตลอดสภาพการทำงานที่อาจเกิดขึ้น
ข้อมูลเฉพาะของงาน
ขั้นตอนแรกต้องทราบความต้องการเฉพาะของงานเพื่อใช้ในการออกแบบ ในบทความนี้จะยกตัวอย่างระบบน้ำร้อนของโรงแรม เพื่อเป็นแนวทางการหาข้อมูลของงานประเภทอื่นๆ โรงแรมมีระบบน้ำร้อนสำหรับใช้ในห้องพัก ครัว ห้องซักรีด และอื่นๆ อุณหภูมิน้ำร้อนที่จ่ายจากระบบน้ำร้อนเท่ากับ 60 C อุณหภูมิที่ใช้งานที่จุดต่างๆเป็นการผสมน้ำร้อนที่จ่ายกับน้ำที่อุณหภูมิปกติเพื่อให้ได้อุณหภูมิที่ต้องการ
ตัวอย่าง ระบบทำน้ำร้อนประกอบด้วยฮีตปั๊มแบบอากาศสู่น้ำ AWHP(Air to water heat pump) ปั๊มหมุนเวียน ถังเก็บน้ำร้อน ระบบจ่ายน้ำร้อน ท่อเติมน้ำ ท่อน้ำกลับ ตามรูปที่ 1. ระบบทำน้ำร้อนโรงแรมแห่งหนึ่งต้องการน้ำร้อน 10,000 ลิตร/วัน อัตราการใช้น้ำร้อนสูงสุด 4000 ลิตร ในเวลา 2 ชม.ติดต่อกัน อุณหภูมิน้ำร้อนที่จ่ายอยู่ในช่วง 55 ถึง 60 C ฮีตปั๊มจึงเริ่มทำงานเมื่ออุณหภูมิในถัง 55 C และหยุดทำงานที่ 60 C ทุก 6 เดือนจะทำอุณหภูมิน้ำ 70 C เป็นระยะเวลาสั้นๆเพื่อฆ่าเชื้อลิจิเนลล่าในท่อและสุขภัณฑ์ จึงมีทางเลือก 2 ทาง ใช้ฮีตปั๊มทำน้ำร้อนขึ้นไปถึง 70 C หรือใช้ฮีตเตอร์ไฟฟ้าทำอุณหภูมิแทนฮีตปั๊มในช่วงอุณหภูมิสูงเกิน อากาศที่เป็นแหล่งความร้อนให้คอยล์เย็นมีอุณหภูมิเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลตามที่ตั้งโรงแรม 20 -37 Cdb

ข้อมูลของส่วนประกอบฮีตปั๊ม
คอมเพรสเซอร์ ผู้ผลิตคอมเพรสเซอร์แสดงขอบเขตการทำงานซึ่งเป็นแผนผังของอุณหภูมิคอยล์เย็น(แกนนอน)และอุณหภูมิคอยล์ร้อนในแกนตั้ง รูปที่ 2.ก. คอมเพรสเซอร์แบบScroll(Copeland) ใช้กับน้ำยา R134a และรูปที่ 2. คอมเพรสเซอร์แบบลูกสูบ ควรเลือกการทำงานของคอมเพรสเซอร์ให้อยู่ในพื้นที่ของขอบเขตและอุณหภูมิน้ำยาที่ออกจากคอมเพรสเซอร์(Discharge temp.)ไม่ให้เกิน 120 C หรือตามที่ผู้ผลิตกำหนดเพื่อความทนทานของคอมเพรสเซอร์

คอยล์ร้อน/คอนเดนเซอร์ เป็นแบบBPHE(Brazed Plate Heat Exchanger)จะต้องเลือกให้สามารถถ่ายเทความร้อนจากน้ำยาให้น้ำเพื่อให้น้ำยาในสภาพไอเปลี่ยนเป็นสภาพของเหลวโดยมีอุ ณหภูมิซับคูล(อุณหภูมิน้ำยาที่ออกจากคอยล์ร้อนต่ำกว่าอุณหภูมิคอยล์ร้อน)เพื่อให้น้ำยาผ่านเข้าเอ็กซ์แปนด์ชั่นวาวล์เป็นของเหลวทั้งหมด อุณหภูมิซับคูลต่ำสุดคือ 2 C เอ็กซ์แปนด์ชั่นวาวล์จึงจะทำงานได้เสถียร
คอยล์เย็น/อีวาปอเรเตอร์ เป็นแบบ PFC(Plate Fin Coil)จะต้องเลือกให้สามารถรับความร้อนจากอากาศ ทำให้น้ำยาจากเอ็กซ์แปนด์ชั่นวาวล์ในสภาพของเหลวเปลี่ยนเป็นไอก่อนเข้าคอมเพรสเซอร์ไม่ให้คอมเพรสเซอร์อัดของเหลวทำให้เกิดความเสียหาย เพื่อให้แน่ใจว่าน้ำยาเป็นไอทั้งหมด น้ำยาต้องได้รับความร้อนจนมีอุณหภูมิมากกว่าอุณหภูมิคอยล์เย็นเรียกว่าSH(Super-heat) ประมาณ 5 C อุณหภูมิคอยล์เย็นต้องมากกว่าศูนย์เพื่อไม่ให้น้ำที่กลั่นตัวจากอากาศกลายเป็นน้ำแข็งเกาะคอยล์เย็น น้ำแข็งจะกีดขวางอากาศทำให้คอยล์เย็นไม่สามารถรับความร้อนได้
เอ็กซ์แปนด์ชั่นวาวล์ทำหน้าที่ลดความดันจากด้านคอยล์ร้อนมาที่ความดันด้านคอยล์เย็นทำให้น้ำยาเหลวส่วนหนึ่งดึงความร้อนจากส่วนที่เหลือและความร้อนจากอากาศทำให้อุณหภูมิคอยล์เย็นลดลง และมีหน้าที่รักษา SH ให้คงที่โดยปรับอุณหภูมิคอยล์เย็นขึ้นลงโดยมีกระเปาะน้ำยาสัมผัสท่อด้านออกจากคอยล์เย็นมาใช้ควบคุมวาวล์แบบอัตโนมัติ เมื่อออกแบบคอยล์เย็นให้มีขนาดใหญ่พอ จะสามารถการทำงานตามการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิคอยล์เย็นจากการปรับเอ็กซ์แปนด์ชั่นวาวล์โดยอัตโนมัติได้
ขั้นตอนการออกแบบ
การออกแบบฮีตปั๊มมีขั้นตอนดังต่อไปนี้
1. ใช้โปรแกรมCoolPack คำนวณการทำงานของฮีตปั๊มที่สภาพการทำงานระบุทั่วไปตามแค็ตตาล็อค เพื่อหาพื้นที่ของคอยล์ร้อนซึ่งจะใช้คำนวณการทำงานของฮีตปั๊มที่สภาพการทำงานอื่นๆ
2. ใช้โปรแกรมCoolPackเพื่อคำนวณการทำงานของฮีตปั๊มที่สภาพรุนแรงที่สุด คือเมื่ออุณหภูมิคอยล์ร้อนสูงสุดเพื่อให้อยู่ในขอบเขตการทำงานและคอยล์เย็นมีอุณหภูมิต่ำสุดเพื่อไม่ให้เกิดน้ำแข็งที่คอยล์เย็น
3. ถ้าการทำงานของฮีตปั๊มตาม 2. ผิดพลาดไปจากขอบเขตการทำงานหรือ td มากกว่าค่าสูงสุดที่ผู้ผลิตคอมฯกำหนด ไม่สามารถใช้ผลิตภัณฑ์มาตรฐานได้ต้องออกแบบฮีตปั๊มใหม่สำหรับเฉพาะงานโดยเพิ่มขนาดคอยล์ร้อนและคอยล์เย็น
4. เลือกจำนวนฮีตปั๊ม และขนาดถังเก็บน้ำร้อนจากความต้องการของงานซึ่งเปลี่ยนไปตามสภาพอากาศ
5. เลือกขนาดคอมเพรสเซอร์ คอยล์ร้อน คอยล์เย็น โดยผู้ผลิตตามสภาพการทำงานโดยผู้ผลิตแต่ละอุปกรณ์เพื่อประกอบฮีตปั๊มสำหรับงาน
การคำนวณฮีตปั๊มโรงแรมตัวอย่างแสดงในตารางที่ 1. สามารถอธิบายได้ดังต่อไปนี้
แถวที่ 1. คำนวณการทำงานของฮีตปั๊มตามสภาพการทำงานระบุในแค็ตตาล็อค
- น้ำเข้าคอยล์ร้อน tci 30 C น้ำร้อนที่ผลิต tco = 60 C ความร้อนที่ผลิต 100 kW (สมมุติขึ้นเพื่อให้ตัวเลขมากพอสำหรับการคำนวณ) อัตราการไหลน้ำ W Flow = 100 / 4.18 / (60 – 30) = 0.80 ลิตร/วินาที
- ให้อุณหภูมิคอยล์ร้อน tc = 63 C อุณหภูมิคอยล์เย็น te = 15 C (เลือก t c สูงกว่าอุณหภูมิน้ำร้อน 3 C และ t e สูงสุดของขอบเขตคอมเพรสเซอร์เพื่อประสิทธิภาพสูงสุดของฮีตปั๊ม)
- ใช้CoolPackคำนวณการทำงานของฮีตปั๊มโดยสมมุติอุณหภูมิซับคูลSC = 10 C ได้ประสิทธิภาพคอมเพรสเซอร์ 0.7 ได้อัตราการไหลน้ำยาRef. Flow 0.5794 kg/s กำลังไฟฟ้าkWe = 23.52 kW อุณหภูมิน้ำยาที่ออกจากคอมเพรสเซอร์ t hi = 80 C และอัตราการดูดไอน้ำยา Vs = 91.84 m3/h ซึ่งเป็นค่าคงที่จากการทำงานของคอมเพรสเซอร์ที่เลือก
- คำนวณ LMTD = ((thi-tco)-(tho-tci))/LN((thi-tco)/( tho-tci)) = 21.4651 โดย tho = thi – SC = 53
- พื้นที่คอยล์ร้อน A = Q / LMTD / 4.2 = 1.1092 m2 (ให้สัมประสิทธิการถ่ายเทความร้อนคงที่ = 4.2 kW/m2/C)
- COP ของฮีตปั๊ม = Q / kWe = 4.252
แถวที่ 2. จากขอบเขตของคอมเพรสเซอร์สภาวะการทำงานของฮีตปั๊ม เมื่อใช้คอมฯที่ tc สูงสุด 80 C เมื่อน้ำในถังเก็บน้ำร้อนมีอุณหภูมิ 60 C เลือก tc = 78 C เลือกเพื่อความปลอดภัย และทำนองเดียวกันเลือก te = 7 สุ่ม tsc ใช้CoolPackคำนวณการทำงานโดยเปลี่ยนQ เพื่อหา thi, Ref Flow, kWe ใช้ค่าQคำนวณ tco, LMTD และพื้นที่คอยล์เย็น A และแก้ไขค่า tsc คำนวณวนจนค่า A เท่ากับ A จากแถวที่ 1. สรุปได้ tsc = 6.2 และ COP = 2.616
แถวที่ 3. จากขอบเขตของคอมเพรสเซอร์สภาวะการทำงานของฮีตปั๊ม เมื่อน้ำในถังเก็บน้ำร้อนมีอุณหภูมิ 70 C เพื่อใช้ฆ่าเขื้อเลือก tc = 83 C เพื่อความปลอดภัยเมื่อใช้คอมฯที่ tc สูงสุด 85 C คำนวณ tsc ด้วยวิธีสุ่มและแก้ไขจนได้ A เท่ากับ A จากแถวที่ 1. ได้ tsc = 1.8 ซึ่งใกล้ขอบเขตอิ่มตัว(saturate) ถ้าเกิดการปั่นป่วนอาจมีไอกวนการทำงานของเอ็กซ์แปนด์ชั่นวาวล์ได้
แถวที่ 4., 5., และ 6. คำนวณเช่นเดียวกับแถวที่ 1., 2., และ 3. ตามลำดับ จะเห็นว่าเมื่อออกแบบให้มีซับคูลมากขึ้น คอมฯมีขนาดเล็กลง ทำให้ประสิทธิภาพคอมฯสูงขึ้น แต่คอยล์ร้อนมีขนาดใหญขึ้น
ตารางที่ 1. ผลการคำนวณการทำงานของฮีตปั๊มตัวอย่างด้วยCoolPack

สรุปการคำนวณตามตารางที่ 1. thi หรือ td ทั้งหมดน้อยกว่า 120 C ควรเลือกฮีตปั๊มที่ออกแบบให้มีซับคูลมากกว่า 10 C เพื่อให้สามารถทำน้ำร้อนให้ถังเก็บมีอุณหภูมิ 70 C ได้เสถียร โรงแรมใช้น้ำร้อน 10,000 ลิตร/วัน เมื่อติดตั้งระบบตามรูปที่ 1. อุณหภูมิน้ำเข้าคอยล์ร้อนจะเป็นอุณหภูมิผสมของน้ำเติมกับน้ำในถัง น้ำเติมมีอุณหภูมิเปลี่ยนไปตามเวลาและฤดูกาลแต่น้ำในถังเก็บมีอุณหภูมิใกล้เคียง 60 C ตลอด ความร้อนทั้งหมดที่ฮีตปั๊มทำได้ถูกส่งเข้าถังเก็บน้ำร้อน
- ความต้องการน้ำร้อนระบุที่อุณหภูมิน้ำผสม 30 C เมื่ออุณหภูมิน้ำต่ำสุด 20 C จึงต้องการน้ำร้อนเพิ่มเพื่อใช้ผสม = 10,000 x30 / 20 = 15,000 ลิตร/วัน
- ความร้อนที่ต้องการจากฮีตปั๊ม = 15,000x 4.18x (60 – 20) = 2,508,000 kJ / วัน (ใช้อุณหภูมิน้ำต่ำสุด 20 C)
- ให้ฮีตปั๊มทำงาน 20 ชม./วัน ต้องการความร้อนฮีตปั๊ม = 2,508,000/ 20 /3600 = 34.8 kW อัตราการส่งน้ำ = 0.8 /100x 34.8 x 3600 = 1002.24 ลิตร/ชม.
- แนะนำให้ใช้ฮีตปั๊มแถวที่ 5.เนื่องจากสามารถทำงานจนอุณหภูมิน้ำร้อนในถังถึง 70 C ได้ ฮีตปั๊มตามแค็ตตาล็อค = 34.8x 100/ 66.98 = 52 kW เลือกฮีตปั๊มขนาด 25 kW 2 เครื่อง
- ถ้าใช้แถวที่ 4. ฮีตปั๊มอาจไม่เสถียรเมื่อทำอุณหภูมิน้ำร้อนในถังถึง 70 C อาจต้องใช้ฮีตเตอร์ไฟฟ้าทำอุณหภูมิต่อเพื่อให้ได้อุณหภูมิน้ำร้อนในถัง 70 C (ฮีตปั๊มต้องปิดขณะที่ฮีตเตอร์ทำงาน) ฮีตปั๊มตามแค็ตตาล็อค = 34.8x 100/ 68.75 = 52 kW เลือกฮีตปั๊มขนาด 25 kW 2 เครื่องสามารถทำน้ำร้อนได้ตามความต้องการทั้งวัน
- อัตราการใช้น้ำร้อนสูงสุด 3 ชม. 6000 ลิตร ต้องการความร้อน = 6000x 4.18x (60-20)/ 3600 = 278.67 kW ซึ่งมากกว่าที่ฮีทปั๊มจะทำความร้อนได้ ในช่วงนี้อุณหภูมิน้ำในถังเก็บจะลดลง ซึ่งจะน้อยลงเท่าไรขึ้นอยู่กับขนาดของถังเก็บน้ำร้อน จึงสามารถใช้เป็นข้อมูลคำนวณขนาดถังเก็บน้ำร้อนได้ ทั้งนี้อุณหภูมิน้ำร้อนในถังต้องไม่ต่ำกว่า 55 C
- คำนวณขนาดถังเก็บน้ำร้อนTK การติดตั้งตามรูปที่ 1. เมื่อใช้น้ำร้อน 4000/2 = 2000 ลิตร/ชม. มากกว่าอัตราการไหลของฮีตปั๊ม 1002.24 ลิตร/ชม. น้ำเติมส่วนหนึ่งจะไหลย้อนเข้าถังเก็บน้ำร้อน ความร้อนที่ฮีตปั๊มผลิตเมื่อน้ำเติมเข้าฮีตปั๊มทั้งหมดมีอุณหภูมิ 20 C ทำให้ฮีตปั๊มมีประสิทธิภาพสูงขึ้นทำความร้อนได้มากกว่าขนาดระบุเล็กน้อย(ให้เท่ากับความร้อนระบุ)
(TK-4000)x 4.18x 60 + 4000x 4.18x 20 + 25x 2x 2x 3600 = TKx 4.18x 55
TK = 14,775 ลิตร
เลือกใช้ฮีตปั๊ม 25 kW 3 เครื่อง ทำงานพร้อมกันเพื่อในช่วงเวลาทีใช้น้ำร้อนสูงสุด ปริมาตรถังลดลงเป็น 6162.7 ลิตร
เลือกฮีตปั๊ม 25 kW 3 เครื่อง ปริมาตรถังลดลงเป็น 10000 ลิตร ทำให้สามารถจัดระบบควบคุมเปิดปิดและสลับการทำงานฮีตปั๊มเพื่อรักษาอุณหภูมิและทำให้สามารถจัดการบำรุงรักษาฮีตปั๊มได้
เลือกขนาดอุปกรณ์ฮีตปั๊ม ฮีตปั๊มสำหรับงานเฉพาะตัวอย่างเริ่มจากการเลือกคอมเพรสเซอร์ที่มีความเชื่อถือได้ ทั้งด้านเทคนิคและการบริการ ให้มีขอบเขตการทำงานเท่ากับ/มากกว่า 80 C หรือ 85 C ตามการเลือก ขนาดคอมฯต้องสามารถทำงานได้ใกล้เคียง 25 kW ตามสภาพการทำงานที่ระบุจากแค็ตตาล็อก(แถวที่ 1. และ 4.) อุปกรณ์อื่นๆออกแบบตามสภาพการทำงานเดียวกันโดยผู้ผลิตอุปกรณ์นั้นๆและต้องทำงานร่วมกับคอมฯในสภาพการทำงานระบุ จากนั้นจึงทำการทดสอบการทำงานที่สภาพรุนแรงที่สุด คือเมื่ออุณหภูมิคอยล์ร้อนสูงสุดเพื่อให้อยู่ในขอบเขตการทำงานและคอยล์เย็นมีอุณหภูมิต่ำสุดเพื่อไม่ให้เกิดน้ำแข็งที่คอยล์เย็น
ส่งท้าย
ตัวอย่างในบทความนี้ใช้สมมุติฐานเพื่อความสะดวกในการคำนวณ ได้แก่ กำหนดค่าสัมประสิทธิการถ่ายเทความร้อนของ BPHE คงที่ ความหนาแน่นของน้ำคงที่ LMTD ไม่ใช้ค่าแก้ไขเนื่องจากลายของแผ่นและการจัดแผ่น แต่ก็สามารถใช้ผลการคำนวณเป็นแนวทางการออกแบบได้ ขั้นตอนท้ายสุดต้องใช้โปรแกรมเลือกอุปกรณ์ของผู้ผลิตเพื่อการออกแบบ ฮีตปั๊มที่ดีจะต้องมีประสิทธิภาพสูงและสามารถทำงานได้เสถียรตลอดทุกสภาพการทำงาน การออกแบบสามารถใช้วิธีการคำนวณที่แสดงในตัวอย่างก่อนที่จะออกแบบในรายละเอียด ตัวอย่างฮีตปั๊มสำหรับทำน้ำร้อนโรงแรมมีแนวทางที่จะใช้คำนวณฮีตปั๊มสำหรับงานเฉพาะอื่นๆได้



Comments